VAT na napoje bezalkoholowe i energetyki: projekt podwyżki z 8% do 23%. Co to oznacza dla restauracji?

Rząd przyjął projekt zmian w ustawie o podatku od towarów i usług, który zakłada podwyższenie stawki VAT z 8% do 23% na określone napoje bezalkoholowe. Planowana zmiana miałaby wejść w życie 1 stycznia 2027 roku.

Dla restauracji nie oznacza to jednak podwyżki VAT na wszystkie napoje bezalkoholowe. Projekt dotyczy konkretnych kategorii produktów, między innymi bezalkoholowych odpowiedników piwa i wina oraz wybranych napojów energetyzujących zawierających co najmniej 20% soku.

Na razie są to rozwiązania projektowane, a nie obowiązujące przepisy. Projekt jest nadal w procesie legislacyjnym, dlatego jego ostateczny kształt może się zmienić. Dla właściciela restauracji już teraz warto jednak sprawdzić, czy produkty znajdujące się w karcie będą objęte planowaną zmianą i jak wpłynęłaby ona na ich marżę.

Najważniejsze liczby: planowana stawka z 8% do 23%, wejście od 1 stycznia 2027 (na razie projekt), próg co najmniej 20% soku owocowego lub warzywnego, szacowany wpływ do budżetu około 1,3 mld zł rocznie.

VAT 8% czy 23%? Co dokładnie ma się zmienić

Projekt zakłada zmianę stawki VAT z 8% na 23% dla określonych napojów, które obecnie mogą korzystać z preferencyjnej stawki.

Chodzi przede wszystkim o bezalkoholowe odpowiedniki napojów alkoholowych, takie jak piwo, wino czy cydr bezalkoholowy, w tym niektóre napoje musujące. Zmiana ma również objąć określone napoje energetyzujące zawierające kofeinę lub taurynę, jeżeli zawierają co najmniej 20% soku owocowego lub warzywnego.

W projekcie istotne znaczenie ma również moszcz gronowy. Ostateczna kwalifikacja produktów będzie zależeć od ich klasyfikacji oraz warunków określonych w przepisach.

Nie oznacza to więc, że od 2027 roku wszystkie napoje bezalkoholowe w restauracji zostaną objęte VAT 23%. Z planowanej zmiany wyłączone mają pozostać między innymi zwykłe soki 100%, nektary i napoje owocowe pozostające w zakresie dotychczasowej stawki 5%.

Warto również pamiętać, że klasyczne piwo bezalkoholowe już obecnie jest objęte stawką 23%, więc w jego przypadku projektowana zmiana nie oznacza przejścia z 8% na 23%.

Dlaczego rząd chce zmienić stawkę VAT

Jednym z elementów uzasadnienia projektu jest zamknięcie możliwości korzystania z obniżonej stawki VAT poprzez dodawanie odpowiedniej ilości soku do produktów, które są odpowiednikami napojów alkoholowych.

W praktyce część produktów mogła dzięki zawartości soku zostać objęta niższą stawką VAT. Projekt ma ograniczyć możliwość takiego różnicowania opodatkowania. Kluczowym progiem jest co najmniej 20% soku owocowego lub warzywnego w przypadku produktów objętych projektowaną zmianą.

Ministerstwo Finansów wskazuje przy tym zarówno argument fiskalny, jak i zdrowotny. Według szacunków resortu proponowane rozwiązanie miałoby zwiększyć dochody budżetu państwa o około 1,3 mld zł rocznie.

Dla restauratora ważniejsza od samego wpływu do budżetu jest jednak odpowiedź na pytanie: co stanie się z ceną i marżą na napojach?

Co wyższy VAT oznacza dla restauracji

Najważniejsze jest rozróżnienie pomiędzy ceną brutto a przychodem netto. VAT jest podatkiem zawartym w cenie sprzedaży. Jeżeli restauracja sprzedaje produkt za określoną cenę brutto, wzrost stawki VAT oznacza, że przy tej samej cenie dla klienta mniejsza część kwoty pozostaje przychodem netto restauracji.

Przykład: restauracja sprzedaje napój za 12 zł brutto.

Przy VAT 8%:

12 zł podzielone przez 1,08 = około 11,11 zł netto

Jeżeli stawka VAT wyniosłaby 23%, a cena nadal wynosiłaby 12 zł:

12 zł podzielone przez 1,23 = około 9,76 zł netto

Różnica wynosi około 1,35 zł na jednej sprzedanej sztuce. To oznacza, że restauracja, która nie zmieni ceny dla klienta, uzyska z każdej takiej sprzedaży około 1,35 zł mniej przychodu netto niż przy stawce 8%.

To uproszczony przykład pokazujący mechanizm. Rzeczywisty wpływ na marżę zależy między innymi od ceny zakupu, ceny sprzedaży, rodzaju produktu i sposobu jego rozliczenia.

Restaurator ma dwa podstawowe scenariusze

Jeżeli projektowane przepisy wejdą w życie w obecnym kształcie, restaurator będzie musiał zdecydować, jak uwzględnić zmianę w cenach.

Pierwszym rozwiązaniem jest podniesienie ceny brutto. W naszym przykładzie, aby przy VAT 23% zachować około 11,11 zł przychodu netto, cena musiałaby wzrosnąć do około 13,67 zł brutto. Dla klienta oznaczałoby to wzrost ceny z 12 zł do około 13,67 zł, czyli o około 1,67 zł.

Drugim rozwiązaniem jest pozostawienie ceny na poziomie 12 zł. Wtedy cena pozostaje atrakcyjniejsza z punktu widzenia klienta, ale restauracja otrzymuje mniej przychodu netto z każdej sprzedaży. Jeżeli koszt zakupu produktu pozostanie bez zmian, spadnie również marża.

To właśnie dlatego sama informacja „VAT wzrośnie z 8% do 23%" nie pokazuje jeszcze pełnego wpływu zmiany na biznes. Trzeba ją przełożyć na konkretną cenę sprzedaży, koszt zakupu i liczbę sprzedawanych sztuk.

Nie każda restauracja odczuje zmianę w takim samym stopniu

Wpływ planowanej zmiany będzie zależał przede wszystkim od struktury sprzedaży.

Restauracja, która ma w karcie pojedyncze piwo 0% i sprzedaje kilka takich produktów dziennie, może odczuć zmianę stosunkowo niewielką. Inaczej wygląda sytuacja lokalu, który ma rozbudowaną ofertę bezalkoholową i sprzedaje duże ilości piw 0%, win bezalkoholowych, napojów musujących czy objętych zmianą energetyków.

W takim przypadku nawet pozornie niewielka różnica na jednej sztuce może w skali miesiąca przełożyć się na znaczącą kwotę. Przykładowo, jeżeli restauracja sprzedaje 500 produktów miesięcznie, a na każdym z nich pozostawia cenę brutto bez zmian, różnica wynikająca wyłącznie z przejścia z VAT 8% na 23% wynosiłaby w uproszczonym przykładzie około 675 zł miesięcznie mniej przychodu netto. Przy 1000 takich produktów byłoby to już około 1350 zł miesięcznie.

Dlatego warto patrzeć nie tylko na pojedynczy produkt, ale na cały wolumen sprzedaży.

Kluczowy będzie beverage cost

Dla restauratora projektowana zmiana VAT jest szczególnie istotna w kontekście beverage cost, czyli kosztu napojów w relacji do ich sprzedaży. Jeżeli cena zakupu produktu się nie zmieni, a wyższy VAT zmniejszy przychód netto ze sprzedaży, marża na napoju spadnie.

Dlatego przed podjęciem decyzji o zmianie cen warto przeanalizować każdą kategorię napojów osobno. Sprawdź:

• cenę zakupu produktu,
• obecną cenę sprzedaży brutto,
• stawkę VAT,
• przychód netto,
• marżę na jednej sztuce,
• liczbę sprzedawanych sztuk,
• udział produktu w całkowitej sprzedaży napojów.

Więcej o tym, jak liczyć koszt napojów i analizować ich rentowność, znajdziesz w materiale o beverage cost.

Co zrobić przed 1 stycznia 2027 roku

Ponieważ mówimy jeszcze o projekcie, nie ma potrzeby automatycznie zmieniać cen w karcie. Warto jednak przygotować się wcześniej.

Po pierwsze, przejrzyj całą kartę napojów i zaznacz produkty, które mogą zostać objęte zmianą. Po drugie, sprawdź ich klasyfikację oraz aktualną stawkę VAT. Nie należy kwalifikować produktów wyłącznie na podstawie ich nazwy marketingowej. W przypadku wątpliwości znaczenie ma klasyfikacja produktu oraz dokładne brzmienie przepisów. Po trzecie, policz, ile takich produktów sprzedajesz miesięcznie. Po czwarte, przygotuj dwa scenariusze: pozostawienie obecnej ceny oraz podniesienie ceny w celu utrzymania dotychczasowego poziomu przychodu netto.

Dopiero wtedy zobaczysz, czy zmiana jest dla Twojej restauracji istotna. Warto również przeanalizować, jak ewentualny spadek marży na napojach wpłynąłby na ogólną rentowność lokalu. W połączeniu z kosztami jedzenia i pracy zmiana może mieć wpływ na cały prime cost, czyli jeden z podstawowych wskaźników ekonomiki restauracji. Więcej o tym, od czego zależy rentowność restauracji, znajdziesz w osobnym poradniku.

Projekt to jeszcze nie nowe prawo

Na ten moment najważniejsze jest jedno zastrzeżenie: projektowana podwyżka VAT nie jest jeszcze obowiązującym prawem. Rada Ministrów przyjęła projekt, ale przepisy muszą przejść dalszy etap procesu legislacyjnego. Ostateczny kształt regulacji może więc jeszcze ulec zmianie.

Restauratorzy, których sprzedaż obejmuje produkty potencjalnie objęte zmianą, powinni więc przede wszystkim monitorować dalsze prace i przygotować własne wyliczenia. Nie trzeba jeszcze zmieniać cennika na podstawie samego projektu. Warto natomiast wiedzieć, jaki byłby wpływ zmiany na marżę, gdyby została przyjęta w obecnym kształcie.

Co warto policzyć już teraz

Najprostszy model wygląda tak: cena brutto, zawarty w niej VAT, przychód netto, koszt zakupu, marża oraz liczba sprzedanych sztuk. Dzięki temu zamiast patrzeć wyłącznie na zmianę stawki podatku, możesz sprawdzić jej rzeczywisty wpływ na wynik Twojej restauracji.